 |
| Egin klik irudian handitzeko eta aztertu giharren izenak (Iturria) |
12/30/2013
Giharrak
Hezurrek gorputzari eusten diote baina, gorputza mugitu ahal izateko, giharrak beharrezkoak dira. Dakizunez, hezurrak zurrunak dira; giharrak, ordea, malguak dira. Gure gorputza mugitzeko, giharrak uzkurtu eta erlaxatu egiten dira.
Hemen giharrei buruzko gauza gehiago ikasiko dituzue. Horretarako, ezkerreko aurkibidean "Giharrak" aukeratu.
Amaitzeko, hemen duzue bideo interesgarri bat. (Oharra: bideoa erderaz dago, beraz agertzen diren hitzak ez dira guk ikasitakoen berdin-berdinak izango. Esaterako, gihar ordez "músculo" esaten dutela ikusiko duzu).
12/29/2013
Giltzadurak
Hezurrak ezinbestekoak dira gorputzari eusteko. Bi hezur elkartzen diren puntuan, askotan, gorputza atal horretan tolesteko aukera dago. Puntu hauei giltzadurak edo artikulazioak deritze. Adi hurrengo dokumentuari!
Giltzadurak from MargaGutierrez
Gehiago jakin nahi duzu? Hona hemen animazio interesgarri bat! (Ezkerreko aurkibidean "Artikulazioak" aukeratu) Ez ahaztu amaierako galderak egitea ulertu duzula ziurtatzeko.
Hemen hezurren eta artikulazioen izenak lantzeko jokua aurkituko duzu. Aztertu ondo irudia, bakoitzaren izenak gogoratzeko eta, prest zaudenean, hemen sartu jolasteko.
Gehiago jakin nahi duzu? Hona hemen animazio interesgarri bat! (Ezkerreko aurkibidean "Artikulazioak" aukeratu) Ez ahaztu amaierako galderak egitea ulertu duzula ziurtatzeko.
Hemen hezurren eta artikulazioen izenak lantzeko jokua aurkituko duzu. Aztertu ondo irudia, bakoitzaren izenak gogoratzeko eta, prest zaudenean, hemen sartu jolasteko.
12/26/2013
Hezurrak
Irakurri hurrengo dokumentua eta egin amaierako ariketak ulertu duzula ziurtatzeko.
Hezurrak from MargaGutierrez
Orain badakigu hezurrei buruzko oinarrizkoa, eta baita hezur garrantzitsuenen izenak ere. Gehiago jakin nahi al duzu? Adi hurrengo animazioari! Amaieran, ulertu duzula ziurtatzeko ariketak aurkituko dituzu.
Orain badakigu hezurrei buruzko oinarrizkoa, eta baita hezur garrantzitsuenen izenak ere. Gehiago jakin nahi al duzu? Adi hurrengo animazioari! Amaieran, ulertu duzula ziurtatzeko ariketak aurkituko dituzu.
12/22/2013
Lokomozio-aparatua: nola mugitzen gara?
Aurreko sarreretan zelulei buruz hitz egin dugu. Esan bezala, gure gurputza milioika zelulaz osotuta dago. Zelula hauek elkarlanean aritzen dira: zelulak batuz ehunak sortzen dira; ehunak batuz, organoak, eta organoak batuz, aparatuak.
Aztertuko dugun lehenengo aparatuak lokomozio-aparatua du izena. Aparatu honek gure gorputza mugitzea eta bere formari eustea ahalbidetzen du. Lokomozio aparatua bi atalez osotuta dago: hezurrak eta giharrak.
Nola izango ote ginateke hezurrik eta giharrik gabe? Ezagutzen dituzu zure gorputzeko atal hauek? Zer gertatzen da hezur bat apurtzean? Eta giharrak, apurtu daitezke?
Laster aurkituko ditugu erantzunak!
Aztertuko dugun lehenengo aparatuak lokomozio-aparatua du izena. Aparatu honek gure gorputza mugitzea eta bere formari eustea ahalbidetzen du. Lokomozio aparatua bi atalez osotuta dago: hezurrak eta giharrak.
Nola izango ote ginateke hezurrik eta giharrik gabe? Ezagutzen dituzu zure gorputzeko atal hauek? Zer gertatzen da hezur bat apurtzean? Eta giharrak, apurtu daitezke?
Laster aurkituko ditugu erantzunak!
12/10/2013
Birpasa ariketak (Zelula eta ADNa)
Hona hemen bi jarduera orain arte landutakoa ulertu duzuela ziurtatzeko. Gogoratu, akatsak izan ezkero aurreko sarrerak aztertu edota iruzkinetan zure zalantzak idatzi ahal dituzue. Sorte on!
- Zelularen egitura (Atalak identifikatzeko)
- Test
12/02/2013
Akatsak jarraibideetan
Edozein makinarekin gertatzen den bezala, gure gorputza eraikitzeko jarraibideetan akatsak badaude hau emaitzan isladatuko da. Akats hauek eragin txikia eta garrantzi bakoa izan ahal dute, edo gorputzaren funtzionamendua guztiz aldatu dezakete. Kasu larrienetan, heriotza ere eragin dezakete.
Gaixotasun hauek gaixotasun genetikoak deitzen dira, geneen aldaketen ondorioz gertatzen direlako (gogoratu ADNak geneak osotzen dituela, eta geneek, kromosomak). ADNan akatsak baldintza desberdinetan gertatzen dira.
Batzuetan, gurasoen ADNan akatsen bat dago, umeak gaixotasunen bat izatea eragingo duena. Nahiz eta gurasoek gaixotasuna ez izan, seme-alabei transmititu ahal diote. Izan ere, gaixotasun batzuen kasuetan, gene bat baino gehiago aldatuta egon behar da pertsona horrek gaixotasuna izateko. Horregaitik, gertatu daiteke gurasoek gen bakarra aldatuta izatea baina, haurrarengan bi geneak batzean, haurrak gaixotasuna izango du. Beste kasu batzuetan, gen bat aldatuta izatea nahikoa da gaixotasuna azaleratzeko.
Mota honetako gaixotasun asko daude. Hemen pare bat aipatuko ditugu:
Akondroplasia
Akondroplasia duten pertsonen gorputz-adarrak (hankak eta besoak) ez dira bere emborraren abiadura berberean garatzen. Ondorioz, hanka eta beso laburrak dituzte, eta batez bestekoa baino altuera txikiagokoak dira. Gaixotasun hau duten pertsonen batez besteko altuera 1,30 metrokoa da. Hezurren garapen ez ohiko honek aurpegiaren itxuran ere eragina du.
Albinismoa
Albinismoa duten pertsonek larruazal ia zuria, ule hori oso argia eta begi argiak dituzte. Haiek duten akats genetikoak melanina izeneko sustantzia ez sortzea eragiten du. Sustantzia hau da gure azal, ule eta begieri kolorea ematen diena, eta baita eguzkitan belztea eragiten duena. Itxura desberdina ez da albinoen ezaugarri bakarra: belztu ezin direnez, eguzkiak erreztasun handiz erretzen die azala. Eguzkiak begiak ere mintzen dizkie. Gaixotasun hau etnia guztietan agertzen da, hau da, gertatu liteke guraso beltzaranek seme-alaba albinoak izatea.
Beste kasu batzuetan, kromosoma kopuru ez ohiko gizakiak sortzen dira. Azaldu dugun bezala, gametoek (obuluak eta espermatozoideak) 23 kromosoma dituzte, hau da, gorputzeko beste zelulen erdia. Bi gametoak batzean, 46 kromosomako izakia sortzen da. Batzuetan, ordea, gametoen sorreran arazoren bat gertatu da, eta behar baino kromosoma gehiago edo gutxiago dituzte. Ondorioz, sortutako gizakiak ez ditu 46 kromosoma izango.
Down sindromea
Honen ondorioz gertatzen den gaixotasun ezagunena Down Sindromea da. Sindrome hau duten pertsonek kromosoma bat gehiago dute, hau da, 47 kromosoma dituzte. Esan bezala, kromosomak bikoteka doaz, bat amarena eta bestea aitarena, eta guztira 23 bikote daude. Pertsona hauen kasuan, ordea, 21. bikotean kromosoma bat gehiago dago. Pertsona hauek adimen maila baxuagoa eta itxura berezia dute. Zenbait osasun arazo (obesitatea, bihotzekoak...) izateko joera handiagoa ere badute, eta horiek ekiditzeko asko zaindu behar dute haien osasuna.
Hauek adibide batzuk baino ez dira. ADNaren akats baten ondorioz sortzen diren gaixotasun asko eta asko daude. Gure informazio genetikoan gertatzen diren aldaketa hauek aldaketa horiek ez dituten pertsonak ez bezalako itxura izatea eragin dezakete. Hala ere, nahiz eta gure itxura bera ez izan, guztiok gara pertsonak, ahalmen eta ahultasunekin.
Gaixotasun hauek gaixotasun genetikoak deitzen dira, geneen aldaketen ondorioz gertatzen direlako (gogoratu ADNak geneak osotzen dituela, eta geneek, kromosomak). ADNan akatsak baldintza desberdinetan gertatzen dira.
Batzuetan, gurasoen ADNan akatsen bat dago, umeak gaixotasunen bat izatea eragingo duena. Nahiz eta gurasoek gaixotasuna ez izan, seme-alabei transmititu ahal diote. Izan ere, gaixotasun batzuen kasuetan, gene bat baino gehiago aldatuta egon behar da pertsona horrek gaixotasuna izateko. Horregaitik, gertatu daiteke gurasoek gen bakarra aldatuta izatea baina, haurrarengan bi geneak batzean, haurrak gaixotasuna izango du. Beste kasu batzuetan, gen bat aldatuta izatea nahikoa da gaixotasuna azaleratzeko.
Mota honetako gaixotasun asko daude. Hemen pare bat aipatuko ditugu:
Akondroplasia
Akondroplasia duten pertsonen gorputz-adarrak (hankak eta besoak) ez dira bere emborraren abiadura berberean garatzen. Ondorioz, hanka eta beso laburrak dituzte, eta batez bestekoa baino altuera txikiagokoak dira. Gaixotasun hau duten pertsonen batez besteko altuera 1,30 metrokoa da. Hezurren garapen ez ohiko honek aurpegiaren itxuran ere eragina du.
 |
| Iturria (link) |
 |
| Iturria (link) |
Albinismoa
Albinismoa duten pertsonek larruazal ia zuria, ule hori oso argia eta begi argiak dituzte. Haiek duten akats genetikoak melanina izeneko sustantzia ez sortzea eragiten du. Sustantzia hau da gure azal, ule eta begieri kolorea ematen diena, eta baita eguzkitan belztea eragiten duena. Itxura desberdina ez da albinoen ezaugarri bakarra: belztu ezin direnez, eguzkiak erreztasun handiz erretzen die azala. Eguzkiak begiak ere mintzen dizkie. Gaixotasun hau etnia guztietan agertzen da, hau da, gertatu liteke guraso beltzaranek seme-alaba albinoak izatea.
 |
| Iturria (link) |
 |
| Iturria (link) |
Beste kasu batzuetan, kromosoma kopuru ez ohiko gizakiak sortzen dira. Azaldu dugun bezala, gametoek (obuluak eta espermatozoideak) 23 kromosoma dituzte, hau da, gorputzeko beste zelulen erdia. Bi gametoak batzean, 46 kromosomako izakia sortzen da. Batzuetan, ordea, gametoen sorreran arazoren bat gertatu da, eta behar baino kromosoma gehiago edo gutxiago dituzte. Ondorioz, sortutako gizakiak ez ditu 46 kromosoma izango.
Down sindromea
Honen ondorioz gertatzen den gaixotasun ezagunena Down Sindromea da. Sindrome hau duten pertsonek kromosoma bat gehiago dute, hau da, 47 kromosoma dituzte. Esan bezala, kromosomak bikoteka doaz, bat amarena eta bestea aitarena, eta guztira 23 bikote daude. Pertsona hauen kasuan, ordea, 21. bikotean kromosoma bat gehiago dago. Pertsona hauek adimen maila baxuagoa eta itxura berezia dute. Zenbait osasun arazo (obesitatea, bihotzekoak...) izateko joera handiagoa ere badute, eta horiek ekiditzeko asko zaindu behar dute haien osasuna.
 |
| Iturria (link) |
 |
| Iturria (link) |
Hauek adibide batzuk baino ez dira. ADNaren akats baten ondorioz sortzen diren gaixotasun asko eta asko daude. Gure informazio genetikoan gertatzen diren aldaketa hauek aldaketa horiek ez dituten pertsonak ez bezalako itxura izatea eragin dezakete. Hala ere, nahiz eta gure itxura bera ez izan, guztiok gara pertsonak, ahalmen eta ahultasunekin.
Harpidetu honetara:
Iruzkinak (Atom)